The Anthropology of the Temple: Contribution to the Study of Spatial Behavior within the Serbian Orthodox Church

  • Ivica Marković Medical School "7. April ", Novi Sad
Keywords:
anthropology of space, Serbian Orthodox Church, liturgy, sacral architecture, holy place, topophiliа, hierotopy

Abstract

According to William Robertson Smith’s and Paul Florensky’s thesis that the ritual as a cult foundation is the base of every religion and culture, this paper explores the interdisciplinary structure, dynamics and understanding of the sacral space in which the Holy Liturgy is practiced within the Serbian Orthodox Church. With the theoretical and methodological guidelines of the anthropology of Christianity, this paper studies the liturgical and theoretical function of the temple with the goal to analyze the liturgical ritual in a concrete space in relation with the posturing and positioning of the body, the orientation, direction and kind of movement of the liturgy participants. The author claims that it is necessary to place the operative focus on the naos, the part of interior intended for participants, since its use is most susceptible to variations which can be relevantly empirically monitored. Thus the subject focuses on the spatial behavior in the mentioned part of the temple and its border zones, both during the Holy Liturgy and individually, passing from doctrinal into the sphere of folk Christian orthodoxy.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Arnhajm, Rudolf. 1990. Dinamika arhitektonske forme. Beograd: Univerzitet umetnosti u Beogradu.

Bandić, Dušan. 2010. Narodno pravoslavlje. Beograd: Biblioteka XX vek.

Bašlar, Gaston. 1969. Poetika prostora. Beograd: Kultura.

Bialecki, Jon, Naomi Haynes, and Joel Robbins. 2008. "The Anthropology of Christianity." Religion Compass 2 (6): 1139-1158.

Brown, Peter. 1971. "The Rise and Function of the Holy Man in Late Antiquity." The Journal of Roman Studies 61: 80-101.

Carroll, Timothy. 2017. "Theology as an Ethnographic Object: An Anthropology of Eastern Christian Rupture." Religions 8 (7): 1-21.

Čanak-Medić, Milka. 1995. Arhitektura prve polovine XIII veka. 2, Crkve u Raškoj. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.

Daglas, Meri. 2001. Čisto i opasno: analiza pojmova prljavštine i tabua. Beograd: Biblioteka XX vek.

Đorđević, Tihomir. 1984. Naš narodni život. Tom 2. Beograd: Prosveta.

Eko, Umberto. 1973. Kultura, informacija, komunikacija. Beograd: Nolit.

Elijade, Mirča. 2004. Sveto i profano : priroda religije. Beograd: Alnari.

Episkop Atanasije. 2007. Hristos - Nova Pasha: Božanstvena liturgija. 2. Trebinje: Manastir Tvrdoš.

Episkop šumadijski, Sava. 1999. Grobna mesta srpskih arhijereja. Kragujevac: Kalenić.

Florenski, Pavel. 2004. Filosofiâ kul'ta: Opyt pravoslavnoj antropodicei. Moskva: Mysl'.

Florenski, Pavel. 2007. Pravoslavlјe. Beograd: Logos.

Florenski, Paveл. 2013. Prostor i vreme u umetničkim delima. Beograd: Službeni glasnik.

Folić, Ljubiša. 2013. Arhitektura hrama: projektovanje duhovnih objekata. Cetinje: Svetigora.

Genisaretskij, O. I. 2000. "Prostranstvennost' v ikonologii i èstetike svâŝennika Pavla Florenskogo." V Istoriâ i filosofiâ iskusstva: Stat'i i issledovaniâ po istorii i filosofii iskusstva i arheologii, P. A. Florenskij, 9-46. Moskva: Mysl'.

Hajdeger, Martin. 2007. Bitak i vreme. Beograd: Službeni glasnik.

Hall, Edward T. (1966) 1990. The Hidden Dimension. New York: Anchor Books, 27th printing edition.

Hann, Chris, and Hermann Goltz. 2010. "Introduction: The Other Christianity?" In Eastern Christians in Anthropological Perspective, edited by Chris Hann and Hermann Goltz, 1-29. Berkeley: University of California Press.

Hofstede, Geert, Gert Van Hofstede, and Michael Minkov. 2010. Cultures and organizations: software of the mind. New York: McGraw Hill professional.

Ivančević, Radovan. 1979. "Uvod u ikonologiju." U Leksikon ikonografije, liturgike i simbolike zapadnog kršćanstva, ur. Anđelko Badurina, 13-82. Zagreb: Kršćanska sadašnjost.

Jovanović, Tomislav (ur.). 2005a. Apokrifi starozavetni: prema srpskim prepisima. Beograd: Prosveta.

Jovanović, Tomislav. 2005b. Apokrifi novozavetni. Beograd: Prosveta.

Jung, Carl Gustav. 1984. Psihologija i alkemija. Zagreb: Naprijed.

Kadijević, Aleksandar. 2013. "Strategije novog srpskog crkvenog graditeljstva i njihov uticaj na neposredno okruženje (1990―2012)." Zbornik Seminara za studije moderne umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu 9: 103‒113.

Kalopissi-Verti, Sophia. 2007. "Church Foundations by Entire Villages (13th–16th c.). A Short note." Zbornik radova Vizantološkog instituta 44 (1): 333-340.

Kasirer, Ernst. 1985a. Filozofija simboličkih oblika. Deo 2, Mitsko mišljenje. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada.

Kasirer, Ernst. 1985b. Filozofija simboličkih oblika. Deo 3, Fenomenologija saznanja. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada.

Lefebvre, Henri. 1991. The Production of Space. Oxford and Cambridge: Blackwell.

Lidov, Alexei. 2006. "Hierotopy. The creation of sacred spaces as a form of creativity and subject of cultural history." In Hierotopy. Creation of Sacred Spaces in Byzantium and Medieval Russia, edited by Alexei Lidov, 32-58. Moscow: Progress-tradition.

Linč, Kevin. 1974. Slika jednog grada. Beograd: Građevinska knjiga.

Mako, Vladimir. 2012. Estetičke misli o arhitekturi. Srednji vek. Beograd: Arhitektonski fakultet.

Malicki, P. 1933. Istorija Hrišćanske crkve: 1. deo. Prva tri veka. Beograd: R. D. Ćuković.

Metjuz, Tomas. 2013. "Preobražajni simvolizam vizantijske arhitekture i značenja Pantokratora u kupoli." U Hram i umetnost, ur. episkop Jovan II niški, 27–50. Niš: Pravoslavna Eparhija niška.

Milinković, Mihailo. 2010. Gradina na Jelici: ranovizantijski grad i srednjovekovno naselje. Beograd: Zavod za udžbenike.

Mirković, Lazar. 1965. Pravoslavna liturgika. Prvi, Opći deo. Beograd: Sveti arhijerejski sinod SPC, 2. izd.

Norberg-Šulc, Kristijan. 2006. Egzistencija, prostor i arhitektura. Beograd: Građevinska knjiga, 4. izd.

Obradović, Dositej. 1892. Život i priklјučenija Dimitrija Obradoviča, narečenoga u kaluđerstvu Dositeja. 1. Beograd: Srpska književna zadruga.

Ože, Mark. 2005. Nemesta: uvod u antropologiju nadmodernosti. Beograd: Biblioteka XX vek.

Ostrogorski, Georgije. 1969. Istorija Vizantije. Beograd: Prosveta, fototipsko izd.

Pavićević, Aleksandra. 2011. Vreme (bez) smrti. Predstave o smrti u Srbiji od 19 до 21 veka. Beograd: Etnografski institut SANU.

Pavićević, Aleksandra. 2012. "Antropološka proučavanja religije u Srbiji: intelektualno nasleđe i perspektive." Etnološko-antropološke sveske 20: 35-46.

Pera, Marčelo. 2010. Zašto se moramo zvati hrišćani : liberalizam, Evropa, etika. Beograd: Službeni glasnik.
Plećević, Neven Z. 2006. Srpski svetačnik. Beograd: Slovensko slovo.

Pokrovskij, Nikolaj V. 1880. Proishozhdenie drevne-hristianskoj baziliki: cerkovno-arheologicheskoe issledovanie. Sankt-Peterburg: Tipografija F.G. Eleonskogo i Ko.

Popović, Danica. 1992. Srpski vladarski grob u srednjem veku. Beograd: Institut za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta.

Popović, Danica. 2009. "Desert as Heavenly Jerusalem: the Imagery of a sacred Space in Making." In New Jerusalems. Hierotopy and Iconography of sacred Spaces, edited by Alexei Lidov, 151-175. Moscow: Indrik.

Popović, Radomir. 2009. Pravoslavne Pomesne Crkve. Beograd: Izdanje autora.

Radulović, Lidija. 2012. Religija ovde i sada: revitalizacija religije u Srbiji. Beograd: Srpski genealoški centar.

Ristić, Predrag. 2012. Kolač. Beograd: Pešić i sinovi.

Sinani, Danijel. 2010. Narodna religija: odabrana poglavlja. Beograd: Srpski genealoški centar.

Skabalanovič, Mihail. 2014. Tumačenje tipika. Šibenik: Istina.

Smith, William Robertson. 1894. Lectures on the religion of the Semites. First series: the fundamental institutions. London: Adam and Charles Black. New Edition.

Smith, Jonathan Z. 1987. To take place: Toward Theory in Ritual. Chicago: The University of Chicago Press.

Šmeman, Aleksandar. 2002. Evharistija: tajinstvo Carstva. Asprovalta: Manastir Hilandar.

Šmeman, Aleksandar.2008. Uvod u Liturgičko bogoslovlje. Šibenik: Istina.

Todorović, Ivica. 2006. "Hrišćanska i prethrišćanska dimenzija rituala litijskog ophoda." Glasnik Etnografskog instituta SANU 54: 271-287.

Van Genep, Arnold. 2005. Obredi prelaza : sistematsko izučavanje rituala. Beograd: Srpska književna zadruga.

Vasiliadis, Petros. 2006. Lex orandi : liturgijsko bogoslovlјe i liturgijski preporod. Kragujevac: Kalenić.

Vučinić, Vesna. 1999. Prostorno ponašanje u Dubrovniku: antropološka studija grada sa ortogonalnom strukturom. Beograd: Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu.

Vukašinović, Vladimir. 2001. Liturgijska obnova u XX veku. Beograd: Pravoslavni Bogoslovski fakultet.

Vukašinović, Vladimir. 2016. "Liturgijski okviri vizantijske i srpske sveštene umetnosti", U Sakralna umetnost srpskih zemalja u srednjem veku, ur. Danica Popović i Dragan Vojvodić, 91-103. Beograd: Vizantološki institut SANU.

Zečević, Slobodan. 2008. Srpska etnomitologija. Beograd: Službeni glasnik.

Živanović, Srbolјub. 2009. Gde se nalaze mošti i grobovi srpskih vladara-svetitelјa. Beograd: Pešić i sinovi.
Published
2019-03-26
How to Cite
Marković, Ivica. 2019. “The Anthropology of the Temple: Contribution to the Study of Spatial Behavior Within the Serbian Orthodox Church”. Issues in Ethnology and Anthropology 14 (1), 169–201. https://doi.org/https://doi.org/10.21301/eap.v14i1.7.