Narativi o zavisnosti ili zavisnost od narativa?: uloga kulturno-specifičnog znanja u procesu zaključivanja bolesti zavisnosti

Apstrakt

U ovom radu analiziraju se narativi o ličnom iskustvu zavisnosti, sa fokusom na procese prepoznavanja i imenovanja zavisnosti u svakodnevnom životu, pre ulaska u institucionalne tokove lečenja. Na osnovu kvalitativnog istraživanja sprovedenog putem 20 polustrukturiranih dubinskih intervjua sa polaznicama i polaznicima rehabilitacione faze programa lečenja na Klinici za bolesti zavisnosti pri Institutu za mentalno zdravlje, istražuje se uloga kulturno-specifičnog znanja u procesu razvoja i prepoznavanja bolesti zavisnosti. U središtu analize nalazi se pitanje kako ljudi, pre susreta sa stručnim ili medicinskim diskursom, prepoznaju određene obrasce ponašanja kao „patološke“, a određene supstance kao „zavisničke“. Kulturno-specifično znanje koje omogućava takva prepoznavanja nastaje u svakodnevnim narativima i oblikuje neformalne sisteme znanja koji potom cirkulišu u okviru porodica, zajednica i popularne kulture. Fokusom na prvobitne susrete sa zavisnošću i psihoaktivnim supstancama, kategorijom zavisnika, ličnim doživljajem „patološkog“ odnosa sa supstancom ili određenim oblikom poremećaja impulsa, ukazaću na značaj telesnog iskustva prilikom habituacije određenih obrazaca ponašanja, koji kasnije bivaju označeni kao zavisnički. S tim u vezi, zavisnost će u ovom radu biti posmatrana kao društveno posredovano i telesno iskustvo putem koncepata otelovljenja i odigravanja, a rodna dimenzija iskustva biće promišljena u odnosu na kritičko-feministički pristup. Slika „zavisnika“ koju kreira društvo a potom internalizuju pojedinci, biće analizirana „odozdo“, tačnije iz ugla samih zavisnika. Cilj rada je da se ukaže na značaj uloge kulturno-specifičnog znanja o psihoaktivnim supstancama i fenomenu zavisnosti u procesu razvoja, prepoznavanja i lečenja bolesti zavisnosti.