Kada se uloge zamene: prevazilaženje digitalnog jaza kroz prakse međugeneracijskog učenja u Srbiji
DOI:
https://doi.org/10.21301/eap.v21i1.10Ključne reči:
digitalna inkluzija, međugeneracijsko učenje, starenje i tehnologija, porodica, etnografija u trećem licuApstrakt
Ovaj rad istražuje procese prevazilaženja digitalnog jaza među populacijom starijih odraslih u Srbiji, s posebnim naglaskom na ulogu međugeneracijskog učenja unutar porodice pri sticanju digitalnih veština. Teorijski okvir rada oslanja se na digitalni jaz trećeg nivoa, koncept međugeneracijske solidarnosti i teoriju društvenog učenja. Kroz kvalitativnu analizu narativa prikupljenih etnografskim terenskim istraživanjem među pripadnicima mlađih generacija, u metodološkom pogledu, razmatra se na koji način stariji članovi porodica usvajaju digitalne kompetencije u svakodnevnoj interakciji s mlađim pripadnicima društva – decom, unucima i drugim mlađim osobama iz neposrednog okruženja. Rad ukazuje da u kontekstima društva u kojima institucionalna podrška za digitalno opismenjavanje starijih izostaje, porodica postaje ključni prostor ne samo prenosa znanja, već i pružanja emocionalne podrške i osnaživanja. Digitalne veštine se ne stiču isključivo kroz formalne kurseve, već i kroz neposrednu praksu – posmatranjem, oponašanjem i zajedničkim rešavanjem konkretnih zadataka u svakodnevnom životu, dok se učenje odvija u neformalnim, često spontanima situacijama koje karakterišu strpljenje, empatija i poverenje. Pored funkcionalnog znanja, kroz ove interakcije razvijaju se i međugeneracijske veze, pri čemu dolazi do redefinisanja tradicionalnih porodičnih uloga – mlađi postaju učitelji, a stariji učenici. Ova promena doprinosi stvaranju novih oblika međusobne solidarnosti, povezanosti i saradnje. Istraživanje pokazuje da posedovanje digitalnih uređaja i pristup internetu ne garantuju digitalnu uključenost starijih osoba. Faktori poput tehnološke anksioznosti, osećaja nesigurnosti, negativnih stavova prema tehnologiji, kao i brz tempo tehnoloških promena dodatno otežavaju proces učenja. Ipak, kada se učenje digitalnih veština odvija u porodičnom okruženju, uz podršku i razumevanje mlađih članova, starije osobe ne samo da uspešno savladavaju osnovne digitalne funkcije, već razvijaju i osećaj pripadnosti i kompetencije u savremenom društvu. Rad naglašava da proces sticanja digitalnih veština ne treba da bude shvaćen isključivo kao tehnička veština, već i kao društvena i emocionalna praksa. U okviru svakodnevnih mikrointerakcija u porodici, digitalno učenje postaje sredstvo za očuvanje međugeneracijske povezanosti, prevazilaženje osećaja izolacije i aktivno učešće starijih u društvenom životu.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
Reference
Bandura, Albert. 1971. Social learning theory. New York: General Learning Press.
Bawden, David. 2008. “Origins and Concepts of Digital Literacy”. In Digital Literacies: Concepts, Policies and Practices, Colin Lankshear and Michele Knobel (eds), 17–32. New York: Peter Lang Publishing
Bengtson, Vern L. and Robert E. L. Roberts. 1991. “Intergenerational Solidarity in Aging Families: An Example of Formal Theory Construction”. Journal of Marriage and Family 53(4): 856–870. https://doi.org/10.2307/352993
Comunello, Francesca, Mireia Fernández Ardèvol and Francesca Belotti. 2016. Women, youth and everything else: age–based and gendered stereotypes in relation to digital technology among elderly Italian mobile phone users. Media, Culture & Society 39(6): 798–815. https://doi.org/10.1177/0163443716674363
Čejko, Meri. 2019. Superpovezani. Internet, digitalni mediji i tehnodruštveni život. Beograd: Clio.
Dimock, Michael. 2019. Defining generations: Where Millennials end and Generation Z begins. https://www.pewresearch.org/short–reads/2019/01/17/where–millennials–end–and–generation–z–begins/
Flynn, Sandra. 2022. “Bridging the Age–Based Digital Divide: An Intergenerational Exchange during the First COVID–19 Pandemic Lockdown Period in Ireland.” Journal of Intergenerational Relationships 20 (2): 135–49 https://doi.org/10.1080/15350770.2022.2050334
Heiman, Rachel, Carla Freeman and Mark Liechty (eds.). 2012. The Global Middle Classes: Theorizing through Ethnography. Santa Fe: School for Advanced Research Press.
Helsper, Ellen Johanna. 2012. "A corresponding fields model for the links between social and digital exclusion." Communication theory 22(4): 403–426.
https://doi.org/10.1111/j.1468–2885.2012.01416.x
Jamieson, Lynn. 1998. Intimacy: Personal Relationships in Modern Societies. Cambridge: Polity Press.
Kuzmanović, Dobrinka. 2022. Od "digitalnih urođenika" do "digitalnih kretena" – mladi i digitalni jazovi. Kultura 176: 55–75. https://doi.org/10.5937/kultura2276055K
Manić, Ljiljana i Jovan Miljković. 2022. Bezbednost starijih na internetu. Bezbednost 3: 120–139. https://doi.org/10.5937/bezbednost2203120M
Manić, Ljiljana, Tatjana Milivojević i Andrijana Mikić. 2023. “Kulturna participacija starijih Beograđana”. Kultura 180: 143–155. https://doi.org/10.5937/kultura2380143M
Matović, Marija. 2021. Medijske generacije u Srbiji. Etnoantropološki problem 16 (2): 459–490. https://doi.org/10.25038/am.v0i8.107
Marshall, Amber, Michael Dezuanni and Aimee Hourigan. 2025. “Defining digital mentoring to advance adult digital inclusion”. Community Development Journal bsaf021, https://doi.org/10.1093/cdj/bsaf021
Milosavljević, Ljubica. 2024. “Seks i društvo: recepcija internet sadržaja orijentisanog ka ljubavi i seksu u poznijoj dobi.” Antropologija 24(2) 47–67. http://doi.org/10.21301/ant2423
Olphert, Wendy, Leela Damodaran, and A. J. May. 2005. “Towards digital inclusion – engaging older people in the 'digital world'”. In Proceedings of the 2005 international conference on Accessible Design in the Digital World (Accessible Design'05). Swindon: BCS Learning and Development Ltd.
Prensky, Marc. 2001. “Digital Natives, Digital Immigrants”. On the Horizon 9(5). https://www.marcprensky.com/writing/Prensky%20–%20Digital%20Natives,%20Digital%20Immigrants%20–%20Part1.pdf
Prensky, Marc. 2009. “H. Sapiens Digital: From Digital Immigrants and Digital Natives to Digital Wisdom”. Innovate: Journal of Online Education 5(3). https://nsuworks.nova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1020&context=innovate
Radivojević, Sonja. 2024. “Čekajući (novu) normalnost: digitalne tehnologije, bliskost I prakse bivanja zajedno tokom pandemije Kovid–19 u Srbiji”. Glasnik Etnografskog instituta SANU 72(2): 225–248. https://doi.org/10.2298/GEI2402225R
Reis, Harry and Susan Sprecher (eds.). 2009. Encyclopedia of human relationships. New York: Sage Publications.
Reisdorf, Bianca and Colin Rhinesmith. 2020. “Digital inclusion as a core component of social inclusion”. Social inclusion 8.2: 132–137. https://doi.org/10.17645/si.v8i2.3184
Rosales, Andrea and Daniel Blanche–Tarragó. 2021. “Explicit and Implicit Intergenerational Digital Literacy Dynamics: How Families Contribute to Overcome the Digital Divide of Grandmothers”. Journal of Intergenerational Relationships 20(3): 328–346. https://doi.org/10.1080/15350770.2021.1921651
Taipale, Sakari. 2019. Intergenerational Connections in Digital Families. New York: Springer.
Todorović, Nataša, Milutin Vračević, Goran Bašić, Nataša Miljković i Branka Matijević. 2019. Starenje i digitalna uključenost : polazna studija s preporukama. Beograd: Crveni krst Srbije.
Ungureanu, Elena. 2024. "Literacy as a Social Practice: Exploring Teacher Representations." Revista de Științe ale Educației 50: 83–96. https://doi.org/10359/JES.2024–2–06
van Deursen, Alexander JAM, Ellen Helsper, Rebecca Eynon and Jan van Dijk. 2017. "The compoundness and sequentiality of digital inequality." International Journal of Communication 11: 452–473.
van Dijk, Jan. 2005. The Deepening Divide: Inequality in the Information Society. Thousand Oaks: Sage.
van Dijk, Jan. 2006. “Digital divide research, achievements and shortcomings.” Poetics 34 (4–5): 221–35” https://doi.org/10.1111/j.1468–2885.2012.01416.x
van Dijk, Jan. 2020. The Digital Divide. Cambridge: Polity.
Warschauer, Mark. 2003. Technology and Social Inclusion: Rethinking the Digital Divide. Cambridge: MIT Press.
Xiaohong, Zhou. 2001. “Cultural Transmission: Parent–Child Relations in a Changing Society.” Social Sciences in China–English Edition 22 (4): 76–85. https://personal.lse.ac.uk/CHANGX/ptf/PaperZhou170407.pdf
##submission.downloads##
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
World Cat
AnthroSerbia
