„O, Vladimire, kralju dukljanski, tvrda glavo, srce ponosito!” Isaija Berlin i devetnaestovekovne interpretacije Života Svetog Vladimira od Zete

Apstrakt

Život Svetog Vladimira od Zete (odnosno XXXVI poglavlje Letopisa popa Dukljanina) predstavlja prvi razvijeni narativ o mučeništvu Svetog Vladimira od Zete (c. 990–1016). Sa objavljivanjem Života 1601. godine u okviru Kraljevstva Slovena Mavra Orbina, vekovi „ćutanja” o ovom svetitelju prekidaju se i interpretacije priče o njemu polako počinju da se umnožavaju, vremenom se najviše razvijajući na prostoru današnje Srbije i Crne Gore. Članak se bavi specifičnom transformacijom koju su interpretacije priče o Svetom Vladimiru doživele u devetnaestom veku u okviru romantičarske srpske književnosti. Polazeći od tumačenja romantičarskog pokreta kakvo je dao Isaija Berlin u ciklusu predavanja iz 1965. godine, pažnju usredsređujem na analizu sadržaja i osnovnih motiva u dve istorijske drame (Vladimir i Kosara Lazara Lazarevića i Vladislav Jovana Sterije Popovića) i jednoj istorijskoj pripoveci (Vladimir Dukljanin Stevana Sremca) koje su pružile nova viđenja priče o ovom svetitelju. Analiza ovih narativa pokazuje jasna udaljavanja od originalne priče iz Života, te narativ o slovenskom svetom kralju koji prenosi poruku vrednosti Hristove žrtve i božije istine zamenjuju narativi u čijem su centru pažnje nacionalni kralj-junak i motivi volje, želje, strasti i posvećenosti sopstvenim idealima. Na taj način, uprkos zadržavanju određenih hagiografskih elemenata, devetnaestovekovni narativi donose čak i potpuno obrtanje vrednosti u odnosu na originalnu priču i učestvuju u procesu svesnog stvaranja novih mitova u okviru romantičarske književnosti devetnaestog veka.