Crises et confusions identitaires : Metamorphosis Constantiniana
DOI :
https://doi.org/10.21301/eap.v17i3.10Mots-clés :
représentations archéologiques, monuments publics, sacralisation du passé, pseudo archéologie, Constantin le GrandRésumé
Les monuments publics sont la matérialisation des événements ou de personnages historiques dont une société choisit de se souvenir, facteurs officiels de la mémoire collective et culturelle, éléments de l’identité choisie et la manière dont la communauté veut être perçue par les autres. Dans une série de quêtes identitaires représentée aujourd’hui par la culture monumentale représentative en Serbie, on rencontre aussi de rares monuments utilisant l’imaginaire archéologique. Cet article examine des idées et des motifs de l’une de ces sculptures, Metamorphosis Constantiniana, non d’un point de vue artistique, mais de la position de l’archéologie et de l’héritage culturel, ainsi que des significations lui étant attribuées et y étant incorporées par les participants d’inauguration cérémonielle, et enfin la réception de cette marque publique par les habitants de Niš. La tolérance, l’acceptation et la collaboration, profondément ancrés dans les enseignements et l’éthique chrétiens, sont rejetés en tant que le principe représenté par le monument, bien qu’il ait été érigé pour célébrer le 1700e anniversaire de l’Édit de Milan. On rejette également la possibilité que le monument soit une promotion du lien linéaire entre l’État romain et la Serbie d’aujourd’hui, notre « romanité » qui est équivalente aux racines européennes et à la « civilité », le récit qui a gagné le discours public et qui est un abus flagrant du passé romain, l’abus politique, mais aussi au sein de la discipline. La valeur principale soutenue par le monument est observée dans l’Ancêtre, dans « le début » d’où ressortent une verticale spirituelle spécifique, une continuité et une célébration du peuple avec l’histoire. On examine aussi la valorisation et la sacralisation du passé, ainsi que l’influence des interprétations pseudo-archéologiques, les images d’ignorance contribuant à la confusion monumentale identitaire locale.
Téléchargements
Références
Assmann, Aleida. 2008. „Transformations between History and Memory“. Social Research 75 (1): 49–72. https://doi.org/10.1353/sor.2008.0038
Asman, Alaida. 2015. „Sećanje, kolektivno i individualno”. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 71–86. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Asman, Alaida. 2018. Oblici zaborava. Beograd: XX vek.
Babić, Staša. 2002. „Janus on the Bridge. A Balkan Attitude towards Ancient Rome”. In Images of Rome. Perceptions of Ancient Rome in Europe and the United States of America in Modern Age, edited by Richard Hingley, 167–182. Journal of Roman Archaeology Supplementary Series 44.
Babić, Staša. 2008. Grci i drugi. Antička percepcija i percepcija antike. Beograd: Clio.
Blastin, Džefri. 2015. „Sećanje kao predmet vrednosnog ispitivanja“. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 139–149. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Borozan, Igor. 2014. „Javnost i uobličavanje spomeničke kulture u Srbiji (1882–1914)“. U Javni spomenici i spomen obeležja. kolektivno pamćenje i/ili zaborav. Zbornik radova, uredila Nada Živković, 42–54. Beograd: Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
Borozan, Igor. 2019. „Tipologija javne figuralne skulpture u Kraljevini Srbiji (1882–1914)“. Nasleđe XX: 41–67
Crouch, David. 2015. „Affect, Heritage, Feeling“. In The Palgrave Handbook of Contemporary Heritage Research, edited by Emma Waterton and Steve Watson, 177-190. Palgrave McMilan. https://doi.org/10.1057/9781137293565_11
Cuno, James. 2009. Who Owns Antiquity?: Museums and the Battle over Our Ancient Heritage. Princeton: Princeton University Press.
Cvjetićanin, Tatjana. 2013. „Bronzani portret Konstantina“. U Zlatni presek, uredili Andrej Starović, Bojana Borić Brešković, Tatjana Cvjetićanin i Emina Zećević, 198–201. Beograd: Službeni glasnik i Narodni muzej u Beogradu.
Cvjetićanin, Tatjana. 2015. „Predmeti ili narativi. Arheološke postavke u Srbiji: doba artefakata“. Etnoantropološki problemi 10 (3): 557–593. https://doi.org/10.21301/EAP.v10i3.2
Cvjetićanin, Tatjana. 2020. „Prekretnice i brane na rimskoj granici: institucionalni autoritet, rimsko nasleđe i projekat Đerdap“. Etnoantropološki problemi 15 (3): 717–744. https://doi.org/10.21301/eap.v15i3.4
Demandt, Alexander und Josef Engemann (Hrsg.) 2007. Imperator Caesar Flavius Constantinus. Konstantin der Grosse. Trier und Mainz: Konstantin Ausstellungsgesellschaft Trier und Verlag Phillip von Zabern.
Đureinović, Jelena. 2021. Politika sećanja na ratove devedesetih u Srbiji: istorijski revizionizam i izazovi memorijalizacije, Beograd: Fond za humanitarno pravo.
Huyssen, Andreas. 2000. „Present Pasts: Media, Politics, Amnesia“. Public Culture 12 (1): 21–38. https://doi.org/10.1215/08992363-12-1-21
Joyce, Rosemary A. 2020. Archaeology Worlds, Art Worlds.
https://www.anthropology-news.org/articles/archaeology-worlds-art-worlds/
Kejsi, Edvard S. 2015. „Javno sećanje u vremenu i prostoru”. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 349–372. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Kohl, Philip L. and Clare Fawcett (eds.). 1996. Nationalism, Politics and the Practice of Archaeology, Cambridge: Cambridge University Press.
Kondić (Rankov), Jelena. 2013. „Katalog“. U Konstantin Veliki i Milanski edikt 313. Rađanje hrišćanstva u rimskim provincijama na tlu Srbije, uredile Ivana Popović i Bojana Borić Brešković, 300. Beograd: Narodni muzej u Beogradu.
Kukić, Ena. 2019. „Građenje sećanja“. Balkan. Perspectives. Časopis o suočavanju s prošlošću 11: 6–7.
Kuljić, Todor. 2014. Tanatopolitika (sociološkoistorijska analiza političke upotrebe smrti), Beograd: Čigoja.
Kuljić, Todor. 2019. „Novi javni spomenici u regionu: Oružje u građanskom ratu sećanja“. Balkan. Perspectives. Časopis o suočavanju s prošlošću 11: 8–10
Kuzmanović, Zorica and Vladimir D. Mihajlović. 2015. „Roman Emperors and Identity Construction in Modern Serbia“. Identities 22/4: 416–432. https://doi.org/10.1080/1070289X.2014.969269
Manojlović Nikolić, Vesna i Vladimir D. Mihajlović. 2016. „Pseudo-istorija/arheologija i globalizacija: primer ex Yu prostora“. Etnoantropološki problemi 11 (4): 1055-1072. https://doi.org/10.21301/eap.v11i4.5
Manojlović, Pintar Olga. 2014. Arheologija sećanja. Spomenici i identiteti u Srbiji 1918–1989, Beograd: Udruženje za društvenu istoriju i Čigoja štampa.
Manojlović Pintar, Olga. 2008. „Uprostoravanje ideologije: Spomenici Drugog svetskog rata i kreiranje kolektivnih identiteta“. U Dijalog povjesničara/istoričara, sv. 10/1, uredio Igor Graovac, 287-307. Zagreb: Friedrich Neumann Stifftung,
McDowell, Sara. 2008. „Heritage, Memory and Identity“. In The Ashgate Research Companion to Heritage and Identity, edited by Brian Graham and Peter Howard, 37-53. London: Routledge.
McGuire, Randall H. 2007. „Foreword: Politics is a dirty word, but then archaeology is a dirty business“. In Archaeology and Capitalism. From Ethics to Politics, edited by Yannis Hamilakis and Philip Duke, 1-10. Walnut Creek, CA: Left Coast Press.
Megil, Alan 2015. „Istorija, sećanje, identitet“. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 227–253. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Meskell, Lynn 2002. „The intersections of identity and politics in archaeology“. Annual Review of Anthropology 31: 279–301. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.31.040402.085457
Mihajlović, Vladimir V. 2018. „Stećci kao (inter)nacionalno nasleđe: tri studije slučaja“. Etnoantropološki problemi 13 (3): 677–693. https://doi.org/10.21301/eap.v13i3.6
Mijić, Emilija. 2012. Recentna spomenička kultura Zapadnog Balkana: Pop-heroji i tradicija. Beograd: Filozofski fakultet, Odeljenje za etnologiju i antropologiju i Centar za proučavanje folklora i popularne kulture. eMonografije knj. 6, http://www.anthroserbia.org/Content/PDF/Publications/540ccaf21a79471eb8af9ec79a3e4e52.pdf
Milosavljević, Monika. 2020. Osvit arheologije. Geneza kulturno-istorijskog pristupa u arheologiji Srbije, Beograd: Dosije studio.
Milosavljević, Monika i Natalija Ćosić. 2016. „Arheolog kao pisac: kritička beleška o proizvodnji znanja”. Biblid 0350–6428 48 (160): 181–197.
Milosavljević, Monika i Aleksandar Palavestra. 2017. „Zloupotreba prirodnih nauka u (pseudo)arheologiji“. Etnoantropološki problemi 12 (3): 825–851. https://doi.org/10.21301/EAP.V12I3.8
Moshenska, Gabriel. 2009. „What is Public Archaeology?“. Present Pasts 1 (1): 46–48. http://doi.org/10.5334/pp.7
Palavestra, Aleksandar. 2011. „U službi kontinuiteta. Etno-arheologija u Srbiji“. Etnoantropološki problemi 6 (3): 579–594. https://doi.org/10.21301/eap.v6i3.2
Palavestra, Aleksandar. 2017. „All Shades of Gray: the Case of ‘Vinča Script’“. Arhaika 5:43–165.
Pavlaković, Vjeran. 2012. „Osporavana istorija i monumentalna prošlost: hrvatska kultura sećanja“. U Monumenti. Promenljivo lice sećanja. Changing face of remembrance, uredili Daniel Brumund i Christian Pfeifer, 22–25.Beograd: Forum Ziviler Friedensdienst.
Peitler-Selakov, Mirjana. 2012. „Memorijalna plastika u Srbiji od balkanskih ratova do danas“. U Monumenti. Promenljivo lice sećanja. Changing face of remembrance, uredili Daniel Brumund i Christian Pfeifer, 14–17. Beograd: Forum Ziviler Friedensdienst,
Russell, Miles. 2018. „Facing up to Constantine: Reassessing the Stonegate Monumental Head from York“. Britannia 49: 211–224. https://doi.org/10.1017/S0068113X18000090
Sandis, Constantine (ed.). 2014. Cultural Heritage Ethics: Between Theory and Practice. Cambridge: Open Book Publishers. http://dx.doi.org/10.11647/OBP.0047
Schrader, Lutz. 2012. „Spomenici i politika identiteta na zapadnom Balkanu = Monuments and Politics of Identity in the Western Balkans“. U Monumenti. Promenljivo lice sećanja. Changing face of remembrance, uredili Daniel Brumund i Christian Pfeifer, 6–9. Beograd: Forum Ziviler Friedensdienst,
Sládeček, Michal i Jelena Vasiljević. 2015. „Predgovor“. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 7–25. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Smith, Laurajane. 2004. Archaeological Theory and the Politics of Cultural Heritage, London: Routledge.
Smit, Entoni D. 2015. „Legende i pejzaži“. U Kolektivno sećanje i politike pamćenja, uredili Michal Sládeček, Jelena Vasiljević i Tamara Petrović Trifunović, 255–281. Beograd: Zavod za udžbenike i Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
Srejović, Dragoslav i Aleksandrina Cermanović-Kuzmanović. 1979. Rečnik grčke i rimske mitologije, Beograd: Srpska književna zadruga.
Subotić, Irina. 2020. Javni spomenici nekad i sad. http://www.centaronline.org/userfiles/files/preuzimanje/blog/fcd-cod-blog-irina-subotic-javni-spomenici-nekad-i-sad.pdf
Serjeantson, Dale and James Morris. 2011. „Ravens and crows in Iron age and Roman Britain“. Oxford Journal of Archaeology 30(1): 85–107. https://doi.org/10.1111/j.1468-0092.2010.00360.x
Timotijević, Miroslav. 2002-2003. „Naučnik kao nacionalni heroj i podizanje spomenika Josifu Pančiću“. Godišnjak grada Beograda XLIX–L: 211–244.
Tunbridge, John. E. and Gregory J. Ashworth. 1996. Dissonant Heritage: The Management of the Past as a Resource in Conflict. Chichester: Wiley.
Vranić, Ivan. 2011. „'Ranoantička naselja' i gvozdeno doba centralnog Balkana: pitanja etničkog identiteta“. Etnoantropološki problemi 6 (3): 659–679. https://doi.org/10.21301/eap.v6i3.7
Vuković, Jasna i Miroslav Vujović. 2014. „Od informacije do poruke: arheologija i mediji u Srbiji“. Etnoantropološki problemi 9 (3): 609–624.
https://doi.org/10.21301/EAP.v9i3.4
Waterton, Emma and Steve Watson (eds). 2015. The Palgrave Handbook of Contemporary Heritage Research, Palgrave McMilan.
Zanker, Paul. 2016. Roman Portraits: Sculptures in Stone and Bronze in the Collection of The Metropolitan Museum of Art, Metropoliten Museum of Art: New York.
Zotović, Ljubica 1973. Mitraizam na tlu Jugoslavije, Beograd: Arheološki institut.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Partage dans les Mêmes Conditions 4.0 International.


