Svila, kadifa i sedef stambolski: odeća u romanu i filmu Zona Zamfirova
DOI:
https://doi.org/10.21301/eap.v21i1.6Ključne reči:
Zona Zamfirova, odeća, moda, filmski kostim, socijalni identitetApstrakt
Moda i odeća predstavljaju pogodna tehnička sredstva za uobličavanje i performiranje javnih persona. U Zoni Zamfirovoj Stevan Sremac koristi ovaj potencijal kako bi produbio identitetski odnos književnih likova sa kulturnim okruženjem orijentalnog Niša, koji je nakon 1878. godine nepovratno nestajao. U literaralnoj viziji ovog autora odevni predmeti materijalizuju ekonomske privilegije, društvenu mobilnost, privrženost (osmanskoj) tradiciji, nacionalni identitet i prihvatanje vrednosti zapadne modernosti. Ipak, u romanu su odstupanja od tradicionalnih/osmanskih odevnih kodova minimalna, čime se demonstrira privrženost lokalnom u odnosu na globalno okruženje. S druge strane, filmski narativ i njegova vizuelna reprezentacija nisu u međusobnom saglasju. Filmski kostim otelovljuje vidno drugačije identitete u odnosu na naraciju. Analizom odeće kao složenog sistema znakova, istražićemo na koji način njeni materijalni aspekti – poput kroja, teksture, boja i ornamentike – služe legitimaciji klasa, istovremeno otelovljujući sukobljene svetonazore i društvene razlike. Poseban akcenat biće stavljen na narativnu ulogu ovih vizuelnih kodova: istražićemo kako pisac i kostimografkinja koriste promene u načinu odevanja ne bi li signalizirali društvenu i unutrašnju transformaciju likova.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
Reference
Babac, Dušan i Čedomir Vasić. 2001. „Vojne uniforme u Srbiji 1808–1918“. U Službeno odelo u Srbiji u 19. i 20. veku, 60–103. Beograd: Istorijski muzej Srbije.
Bajšanski, Milivoj. 2021. „Tradicionalna kultura u Zoni Zamfirovoj Stevana Sremca: zastupljenost i funkcija“. U Mejniki in prelomnice v slovanskih jezikih in literaturah, 9. simpozij mladih slavistov, Ljubljana, 9–10. december 2021, uredili Neža Kočnik, Lucija Mandić i Rok Mrvič, 59–74. Ljubljana: Študentska sekcija Zveze društev Slavistično društvo Slovenije.
Bruzzi, Stella. 1997. Undressing Cinema: Clothing and Identity in the movies. London and New York: Routledge.
Bishop, J. Leander, A.M. and M.D. 1868. A History of American Manufactures from 1608 to 1860. Comprising Annals of the Industry of the United States in Machinery, Manufactures and Useful Arts, with a Notice of the Important Inventions, Tariffs, and the Results of Each Decennial Census, Vol. 2, Philadelphia: Edvard Young & Co.
Burdije, Pjer. 2013. Distinkcija: društvena kritika suda. Podgorica: CID.
Carlyle, Thomas. 1889. Sartor Resartus: The Life & Opinions of Herr Teufellsdröckh. London: George Bell and Sons.
Crane, Diana. 2000. Fashion and Its Social Agendas: Class, Gender, and Identity in Clothing. Chicago: Chicago University Press.
Cunnington, C. Willett. 2013. English Womenʼs Clothing in the Nineteenth Century. A Comprehensive Guide with 1,117 Illustrations. New York: Dover Publication.
Čebašek, Aleksandra V. 2022. „Tipovi uokviravanja u romanu Zona Zamfirova Stevana Sremca u svetlu kognitivne naratologije“. Nasleđe 52: 251–268.
Deretić, Jovan. 1996. Istorija srpske književnosti. Beograd: Trebnik.
Družinin, A.V. 1866. „Paulina“. Vila: list za zabavu, književnost i nauku 33: 533–540.
Fafulić, Marina. 2013. „Produkcija filmskih hitova u savremenoj srpskoj kinematografiji“. Zbornik radova Fakulteta dramskih umetnosti 23: 133–153.
Frierson, Elizabeth B. 2000. “Chip and Easy: The Creation of Consumer Culture in Late Ottoman Society”. In Consumption Studies and the History of the Ottoman Empire, 1550–1922: An Introduction, edited by Donald Quataert, 243–260. New York: State University of New York Press.
Gaines, Jane. 1990. “Costume and Narrative: How Dress Tells the Women’s Story”. In Fabrications: Costume and the Female Body, edited by Jane Gaines and Charlotte Hercog, 180–211. New York: Routledge.
Gligorić, Velibor. 1965. Srpski realisti. Beograd: Prosveta.
Gruberm Jocob W. 1970. “Ethnographic Salvage and the Shaping of Anthropology”. American Anthropologist 72 (6): 1289–1299.
Hadži-Vasiljević, Jovan. 1932. „Vranjska gradska nošnja ranijih godina“. Glasnik Etnografskog muzeja 7: 6–31.
Harper, Sue. 1987. “Historical Pleasures: Gainsborough Costume Melodrama”. In Home Is Where the Heart Is: Studies in Melodrama and the Womanʼs Film, edited by Christine Gledhill, 167–196. London: BFI Publishing.
Hughes, Claire. 2006. Dressed in Fiction. Oxford: Berg.
Ilić, Katarina. 2023. „Stari i novi svet u delu Stevana Sremca“. Master rad. Filozofski fakultet, Univerzitet u Nišu.
Ivanić, Dušan. 2005. „Trg/čaršija ili niški theatrum mundi u prozi Stevana Sremca“. „Stevan Sremac: sto pedeset godina od rođenja“. Gradina 8: 16–25.
Kozić, Ana. 2022. „Zona Zamfirova: ka erotološkom čitanju“. U Savremena proučavanja
jezika i književnosti, Zbornik radova sa XIII naučnog skupa mladih filologa Srbije, Kragujevac, 10. april 2021. godine, uredili Miloš Kovačević i Jelena Petković, 377–388. Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet, Kragujevac.
Krstić, Nada Z. 2016a. „Odelo za ʽzamenaʼ za junaka: semiotika odeće u Sremčevoj ʽZoni Zamfirovojʼ. Letopis Matice srpske 192 (3): 308–318.
Krstić, Nada Z. 2016b. „Rodni identitet(i) u Sremčevoj Zoni Zamfirovoj“. Liceum: časopis za studije književnosti i kulture 17: 145–170.
Lipovecki, Žil. 1992. Carstvo prolaznog: moda i njena sudbina u modernim društvima. Sremski Karlovci: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića.
Maksimović, Goran. 2017. „Grad Niš u životu i prozi Stevana Sremca“. Pogovor u Milenković, Dimitrije. Stevan Sremac i stari Niš, 103–112. Niš: Narodna biblioteka „Stevan Sremac“.
Makuljević, Nenad. 2006. „Pluralizam privatnosti: kulturni modeli i privatni život kod Srba u 19. veku“. U Privatni život kod Srba u devetnaestom veku, priredili Ana Stolić i Nenad Makuljević, 17–53. Beograd: Clio.
Makuljević, Nenad. 2015. Osmansko-srpski Beograd: vizuelnost i kreiranje gradskog identiteta (1815–1878). Beograd: TOPY.
Marković, M. 2005. „Zona Zamfirova živi u Beogradu i priča kako se desio događaj koji je uznemirio Prištinu“. „Stevan Sremac: sto pedeset godina od rođenja“. Gradina 8: 167–174.
Maskareli, Draginja. 2019. Moda u modernoj Srbiji: moda u Srbiji u XIX i početkom XX veka iz zbirke Muzeja primenjene umetnosti. Beograd: Muzej primenjene umetnosti.
McNeil, Peter, Vicki Karaminas, and Catherine Cole. 2009. “Introduction”. In Fashion in Fiction: Text and Clothing in Literature, Film, and Television, edited by Peter McNeil, Vicki Karaminas, and Catherine Cole, 1–8. Oxford: Berg.
Menković, Mirjana. 2013. Građanska nošnja Srba u Prizrenu u XIX i prvoj polovini XX veka: muzejske kolekcije kao izvor za istraživanje kulture odevanja. Beograd: Etnografski muzej i Centar za očuvanje nasleđa Kosova i Metohije – Mnemosyne.
Milenković, Dimitrije. 2017. Stevan Sremac i stari Niš. Niš: Narodna biblioteka „Stevan Sremac“.
Milić, Danica, ur. 1984. Istorija Niša: od oslobođenja 1878. do 1941, knj. 2. Niš: Gradina i Prosveta.
Milićević, Milan Đ. 2023. Međudnevica: pisma, priče i slike iz života u Srbiji. Beograd: Portalibris.
Mladenović, Jovan. 2017. Stevan Sremac: književnik i akademik. Niš: SANU, Ogranak i Narodni muzej.
Norton, John. 1997. “Faith and Fashion in Turkey”. In Languages of Dress in the Middle East, edited by Nancy Lindisfarne-Tapper and Bruce Ingham, 149–177. Richmond: Curzon.
Nušić, Branislav. 2005: „Poreklo Sremčevih priča“. „Stevan Sremac: sto pedeset godina od rođenja“. Gradina 8: 145–147.
Polhemus, Ted and Lynn Procter. 2002. „Moda i antimoda“. U Moda: povijest, sociologija i teorija mode, uredili Mirna Cvitan-Černelić, Djurdja Bartlett i Ante Tonči Vladislavić, 205–239. Zagreb: Školska knjiga.
Popović, Sreten L. 2021. Putovanje po novoj Srbiji. Beograd: Portalibris i CET.
Prošić-Dvornić, Mirjana. 2006. Odevanje u Beogradu u XIX i početkom XX veka. Beograd: Stubovi kulture.
Said, Edvard. 2008. Orijentalizam. Beograd: Biblioteka XX vek.
Samardžić, Radovan. 1984. „O gradskoj civilizaciji na Balkanu XV–XIX veka“. U Gradska kultura na Balkanu (XV–XIX vek), uredila Verena Han, 1–17. Beograd: Balkanološki institut SANU.
Savić, Jelena. 2014. Preci potomcima: pokloni i otkupi Etnografskog muzeja 1999–2013. Beograd: Etnografski muzej.
Seys, Madeleine C. 2018. Fashion and Narrative in Victorian Popular Literature: Double Threads. New Yok: Routledge.
Simonović, Dragoljub, ur. 1995. Enciklopedija Niša: priroda, prostor, stanovništvo, knj. 1. Niš: Gradina.
Skerlić, Jovan. 1920. Pisci i knjige, knj. 4. Beograd: Geca Kon.
Stevanović, Mihailo, Svetozar Marković, Svetozar Matić i Mitar Pešikan. 1971. Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika, knj. 4, O–P. Novi Sad: Matica srpska.
Sremac, Stevan. 1899. Ivkova slava. Beograd: Srpska književna zadruga.
Sremac, Stevan. 2003. Zona Zamfirova. Beograd: Narodna knjiga i Alfa.
Svensen, Laš. 2005. Filozofija mode. Beograd: Geopoetika.
Tezcan, Hülya. 1993. Atlaslar. Atlasi. Pamuklu, Yün ve İpek Kumaş Koleksiyonu. Cotton, Woolen and Silk: Fabrics Collection. İstanbul: Yapı Kredi Koleksiyonlari.
Todorova, Marija. 1999. Imaginarni Balkan. Beograd: Biblioteka XX vek.
Veblen, Torsten. 2008. Teorija dokoličarske klase. Novi Sad: Mediterran Publishing.
Velimirović, Danijela. 2021. Kible, baklave i fistani: tradicionalna materijalna kultura Srba u XIX i početkom XX veka. Beograd: Srpski genealoški centar.
Vladić-Krstić, Bratislava. 1978. „Građanska nošnja u Zaječaru“. Glasnik Etnografskog muzeja 42: 261–296.
Vukićević, Dragana. 2011. Anarhija teksta: ogledi o srpskoj književnosti 19. veka. Beograd: Službeni glasnik.
Yilmaz, Hale. 2013. Becoming Turkish: Nationalist Reforms and Cultural Negotiations in Early Republican Turkey, 1923–1945. New York: Syracuse University Press.
##submission.downloads##
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Deli pod istim uslovima 4.0 Internacionalna licenca.
ERIH PLUS - European Reference Index for the Humanities
World Cat
AnthroSerbia
